Rosja konsekwentnie rozbudowuje system kontroli nad krajowym segmentem internetu, znanym jako Runet. Najnowsze działania regulatora rynku telekomunikacyjnego – Roskomnadzoru – wskazują na przejście od klasycznego blokowania pojedynczych stron do modelu znacznie bardziej restrykcyjnego. Eksperci wskazują, że Moskwa może stopniowo zmierzać w stronę tzw. modelu „białej listy” (whitelisting), w którym dostęp do globalnej sieci jest domyślnie ograniczony, a użytkownik może korzystać wyłącznie z usług zatwierdzonych przez państwo.
Od czarnych list do selektywnego internetu
Dotychczas rosyjska cenzura internetowa opierała się głównie na czarnych listach domen. Roskomnadzor blokował wybrane strony lub serwisy, które uznawano za niezgodne z prawem – od platform społecznościowych po media niezależne.
Skala tych działań stale rośnie. W 2024 roku w Rosji zablokowano ponad 417 tys. stron internetowych, a większość decyzji była podejmowana administracyjnie, bez wyroku sądu.
W ostatnich latach system został jednak znacząco rozbudowany technologicznie. Operatorzy telekomunikacyjni są zobowiązani do instalowania urządzeń umożliwiających analizę ruchu sieciowego w czasie rzeczywistym (DPI – Deep Packet Inspection), co pozwala władzom filtrować konkretne usługi i protokoły komunikacyjne.
Blokada globalnych platform
W lutym 2026 roku rosyjskie władze rozszerzyły blokady na kolejne globalne platformy. Domeny YouTube i WhatsApp zostały usunięte z państwowego systemu DNS, co w praktyce uniemożliwia dostęp do tych usług z poziomu większości rosyjskich sieci internetowych.
Blokady infrastrukturalne są znacznie trudniejsze do obejścia niż wcześniejsze ograniczenia polegające np. na spowalnianiu ruchu.
Równolegle władze promują krajowe alternatywy dla zachodnich platform, m.in.:
- serwisy wideo powiązane z ekosystemem VK,
- platformę Rutube,
- państwowy komunikator MAX.
Według ekspertów jest to element szerszej strategii technologicznego uniezależnienia rosyjskiej przestrzeni cyfrowej od usług zachodnich.
Wojna z VPN
Istotnym elementem rosyjskiej polityki cyfrowej jest również walka z narzędziami umożliwiającymi obchodzenie blokad.
Na początku 2026 roku Roskomnadzor zablokował dostęp do ponad 400 usług VPN, a liczba ta szybko rośnie wraz z rozbudową infrastruktury filtrującej.
System filtrów analizuje m.in.:
- adresy IP,
- porty sieciowe,
- charakterystyczne cechy ruchu szyfrowanego.
Całkowite zablokowanie VPN pozostaje jednak technicznie trudne, ponieważ podobne technologie są wykorzystywane także przez firmy, instytucje państwowe oraz banki.
Czy Rosja stworzy „internet na białej liście”?
W środowisku analityków cyberbezpieczeństwa coraz częściej pojawia się teza, że obecne działania mogą być etapem przejściowym do wprowadzenia modelu whitelistingu internetu. W takim systemie dostęp do sieci byłby ograniczony wyłącznie do z góry zatwierdzonych usług i domen.
Według ekspertów cytowanych przez media technologiczne rosyjskie władze posiadają już narzędzia umożliwiające selektywne blokowanie ruchu, w tym także połączeń VPN.
W praktyce oznaczałoby to fundamentalną zmianę architektury internetu w Rosji – z sieci globalnej na system przypominający kontrolowany intranet państwowy.
Rosja między Chinami a Koreą Północną
Rosyjski model kontroli internetu często porównuje się do dwóch skrajnych przykładów:
- Chiny – gdzie działa zaawansowany system filtracji znany jako Wielki Firewall, ale kraj nadal pozostaje silnie zintegrowany z globalną gospodarką cyfrową.
- Korea Północna – gdzie większość obywateli korzysta wyłącznie z zamkniętego intranetu Kwangmyong.
Rosja wydaje się budować model pośredni: ograniczony dostęp do globalnej sieci przy jednoczesnym utrzymaniu funkcjonowania usług gospodarczych i administracyjnych.
Globalny trend: Czy grozi nam fragmentacja internetu?
Rosyjskie działania wpisują się w szerszy trend określany przez badaczy jako „splinternet” – proces stopniowego dzielenia globalnej sieci na odrębne, kontrolowane przestrzenie cyfrowe. Rosyjskie działania nie są odosobnione:
- Chiny: Wielki Firewall jest najbardziej zaawansowanym systemem na świecie, ale dopuszcza kontrolowany handel z Zachodem.
- Iran: Systematycznie testuje „Narodową Sieć Informacyjną”, odcinając kraj w momentach niepokojów społecznych.
- Unia Europejska i USA: Choć nie wprowadzają białych list, coraz częściej stosują blokady administracyjne (np. przeciwko TikTokowi czy serwisom pirackim), co krytycy uznają za niebezpieczny precedens prawny.
Dla użytkowników oznacza to rosnącą fragmentację dostępu do informacji. Dla państw – nowe narzędzie kontroli politycznej i informacyjnej.
Źródła
- Human Rights Watch – Disrupted, Throttled, and Blocked: State Censorship, Control, and Increasing Isolation of Internet Users in Russia
Disrupted, Throttled, and Blocked: State Censorship, Control, and Increasing Isolation of Internet Users in Russia | HRW
(raport o kontroli infrastruktury Runetu, DPI i centralizacji sieci)- Ben Aris – Russia blocks a record 417,000 websites in 2024 as the Kremlin tightens control over RuNet – bne IntelliNews
https://www.intellinews.com/russia-blocks-a-record-417-000-websites-in-2024-as-the-kremlin-tightens-its-control-over-runet-364037/
(dane o skali blokad stron internetowych w Rosji)- TechRadar – Russia is using DNS and DPI to block YouTube, Telegram and WhatsApp while pushing state-controlled MAX as alternative
Russia is using DNS and DPI to block YouTube, Telegram and WhatsApp while pushing state-controlled MAX as alternative | TechRadar
(opis technik blokowania: DNS manipulation i DPI)- Associated Press – Going online in Russia can be frustrating, complicated and even dangerous
Going online in Russia can be frustrating, complicated and even dangerous
(analiza rosnącej cenzury internetu i blokad platform społecznościowych)- Reuters – Russia blocks Ookla Speedtest service citing internet security threats
https://www.reuters.com/sustainability/society-equity/russia-blocks-ooklas-online-speedtest-service-due-internet-security-threats-2025-07-30/
(przykład blokowania usług zagranicznych i promowania rosyjskich alternatyw)- Wikipedia – 2025 internet restrictions in Russia
2025 internet restrictions in Russia - Wikipedia
(zestawienie shutdownów internetu i ograniczeń sieciowych)- Wall Street Journal – Russia Shuts Off Internet in Moscow as It Tests Nationwide Censorship System
(opis testów systemu kontroli internetu i ograniczeń mobilnej sieci)